Minder keus, hogere prijs, minder innovatie
Bij veel gemeenten gaat het zo: er is een softwarevraagstuk, en al snel volgt een Europese aanbesteding met EMVI als leidend principe. Het doel is een open markt, eerlijke concurrentie en de beste oplossing voor de beste prijs. Maar de markt waarop gemeenten inkopen, verandert snel, en niet in hun voordeel.
De markt verschraalt, op drie manieren
De drempel van de referentie. Wie als softwareleverancier wil meedoen aan een Europese aanbesteding, moet vrijwel altijd een referentie hebben bij een andere gemeente uit de afgelopen drie jaar. In het sociaal domein moet de software daar ook al minstens een half jaar draaien. Dat klinkt als zorgvuldigheid, maar het werkt als een gesloten deur. Een nieuwe aanbieder komt pas bij een gemeente binnen als hij al bij een gemeente binnen is. Daardoor schuiven dezelfde partijen steeds opnieuw aan.
De kosten van het proces. Een Europees traject is duur en complex. Bidteams, juristen en consultants kunnen alleen grote partijen structureel opbrengen.
Overnames. Investeringsmaatschappijen kopen softwarebedrijven op en voegen ze samen tot grote concerns. Daardoor verdwijnen partijen uit de markt of worden bepaalde partijen naar voren geschoven.
Het resultaat is goed te zien in de HR-markt. Van de 32 gunningen voor HR- en salarissystemen door gemeenten in de afgelopen twee jaar kwamen er 30 uit op twee platforms: AFAS met 20 (inclusief IJK, dat met AFAS-software werkt) en Visma met 10.
In het sociaal domein is dezelfde beweging begonnen. Van de 21 gunningen voor software voor Wmo, Jeugd en Participatie gingen er 20 naar vijf gevestigde namen: Zorgned, Centric, Stipter, PinkRoccade en xxllnc. xxllnc groeit ook door overnames, met steun van een investeerder. Nieuwe aanbieders wonnen geen enkele gunning. Vijf contracten werden zonder concurrentie gegund, vier daarvan aan de zittende leverancier.
De prijs gaat omhoog
Minder aanbieders betekent minder prijsdruk. Bij de open HR-aanbestedingen kwamen gemiddeld nog geen twee inschrijvingen binnen, en bij één op de drie maar één. In het sociaal domein had een kwart van de open procedures één inschrijver.
Het aanbestedingsproces zelf maakt dat erger. Lange eisenlijsten maken van standaardsoftware duur maatwerk. De kosten van de inschrijving zitten in de prijs. En alles wat niet haarscherp in de uitvraag stond, betaal je later extra. Voor investeerders is een gemeentelijke klant bovendien aantrekkelijk: stabiel, langjarig en moeilijk over te zetten.
De innovatie valt stil
Het zwaarste gevolg is minder zichtbaar. Een leverancier die toch wel wint, heeft weinig reden om te vernieuwen. Bij een overname staat vaak het samenvoegen van platforms centraal, niet de vernieuwing voor de gebruiker. En omdat referentie-eisen alleen bewezen oplossingen toelaten, krijgt nieuwe software nauwelijks de kans om zich te bewijzen. Procesgericht werken is in zorg en welzijn al meer dan twintig jaar gangbaar, maar sommige grote systemen brengen daar pas nu een module voor uit.
Juist het sociaal domein kan dat niet gebruiken. De hervormingen in jeugd en Wmo, de opbouw van stevige lokale teams en de verschuiving naar preventie vragen om software die meebeweegt met hoe professionals werken. Die vernieuwing komt zelden van de gevestigde orde.
Het kan anders
Begin bij de vraag wat je lokale team nodig heeft, niet bij welke eisen je allemaal op papier wil zetten. Dan blijf je vaak onder de Europese drempel, en dat geeft ruimte voor een meervoudig onderhandse uitvraag. Vervang de referentie-eis door een demo of een proof of concept: laat de leverancier zijn oplossing tonen in plaats van bewijzen dat hij het al eens heeft gedaan. Nodig daarbij bewust ook nieuwe partijen uit. Je kunt prima rechtmatig inkopen zonder een Europese aanbesteding, en je houdt de markt open voor wie echt iets toevoegt.
Zorgregie: vernieuwing voor stevige lokale teams
Bij Team Zorgportaal leveren we bijvoorbeeld met ons nieuwe ZorgRegie platform vanaf 1 november 2026 een oplossing voor stevige lokale teams die we ruim onder de Europese aanbestedingsgrens aanbieden. ZorgRegie is een flexibel platform, gebouwd vanuit de praktijk van het sociaal domein. Het is volledig geïntegreerd met de JIM-aanpak en sluit naadloos aan bij het Convenant Stevige Lokale Teams.
ZorgContract: één waarheid voor contractinformatie
Ook onze door klanten goed gewaardeerde module Zorgcontract bieden we aan onder de Europese aanbestedingsgrens. Met Zorgcontract leg je alle contractafspraken eenvoudig en overzichtelijk vast en beheer je deze volgens wettelijke eisen en compliance. Zo weet je precies welke zorg is gecontracteerd. Transparant en controleerbaar. Met Zorgcontract krijg je grip, rust en overzicht. Je vindt sneller wat je nodig hebt en kunt beter sturen op lopende contracten.
“Overzichtelijk en klantvriendelijk contractmanagementsysteem. Het levert ons tijdswinst op. De inrichting was eenvoudig. Je hoeft niet veel handelingen te doen om tot de informatie te komen.” (Contractmanager Wmo Regio Alkmaar)
Nieuwsgierig?
Wil je meer weten naar aanleiding van dit artikel of wil je graag verder praten over een onderwerp of oplossing? Neem contact met Hanco van Tol: