Van export naar echte Common Ground: waarom gemeenten hun datavrijheid moeten terugpakken
Er is een ongemakkelijke waarheid in gemeenteland die zelden hardop wordt uitgesproken: je hebt als gemeente geen regie over je eigen data. Niet omdat je dat wil, maar omdat de markt jarenlang anders is ingericht dan je zou verwachten. Applicaties die ooit bedoeld waren om processen te ondersteunen, zijn uitgegroeid tot gesloten ecosystemen waarbinnen jouw data ligt opgeslagen — onbereikbaar zonder toestemming, tools of betaalde modules van de leverancier.
In gesprekken met gemeenten horen we steeds hetzelfde terug. “We willen moderniseren. We willen aansluiten op Common Ground. We willen flexibiliteit, innovatie, interoperabiliteit. Maar elke keer opnieuw lopen we tegen dezelfde muur: leveranciers bepalen hoe we bij onze eigen data kunnen, wanneer dat mag, en vooral: wat het kost.” En dat brengt gemeenten in een positie die ze nooit hadden moeten accepteren: ze zijn afhankelijk geworden van toegang tot data die wettelijk, operationeel en maatschappelijk van hen is.
Er is een fundamenteel verschil tussen een export en echte Common Ground. En dat verschil bepaalt of jouw gemeente de komende tien jaar wendbaar is of vastzit.
Wrapper om een gesloten database
Toch hoor je de laatste jaren overal dezelfde belofte: “Wij ondersteunen Common Ground.” Maar zodra je onder de motorkap kijkt, blijkt het vaak neer te komen op hetzelfde oude trucje: een export. Een bestand, een nachtelijke dump, een wrapper om een gesloten database, een koppeling die al verouderd is vóór hij in productie gaat. Het ziet er modern uit, het klinkt modern, maar het doet niets om de lock‑in te doorbreken waarin gemeenten nu gevangen zitten. En dat is precies het probleem: er is een fundamenteel verschil tussen een export en echte Common Ground. En dat verschil bepaalt of jij de komende tien jaar wendbaar bent of vastzit.
Open API’s
Echte Common Ground betekent dat data bij de bron blijft, dat jij als gemeente je eigen datalaag beheert, en dat applicaties slechts gebruikers zijn van die data, niet de plek waar data wordt opgesloten. Het betekent dat je een architectuur bouwt waarin processen draaien op open API’s, waar je kunt kiezen welke functionaliteit je wilt gebruiken, waar meerdere applicaties naast elkaar kunnen bestaan.
In zo’n model is een applicatie niet langer een gevangenis waar data wordt vastgehouden, maar een dienst die je op elk moment kunt vervangen zonder datamigratie of risico’s. En laten we dat scherpstellen: als jouw leverancier zegt dat hij Common Ground ondersteunt, maar jouw data nog steeds in zijn database zit, dan ondersteunt hij Common Ground niet. Dan verkoopt hij een export met een modern verhaal eromheen. Goed voor hem, slecht voor jou.
Bij Team Zorgportaal staat de data in de omgeving van de gemeente, in een model dat zíj beheren en controleren. Wij zijn slechts één van de apps die erop kunnen draaien.
Hoe moet het dan wel?
Wij hebben we daarom één principe dat niet onderhandelbaar is: data hoort niet in de applicatie te zitten. Wij helpen gemeenten eerst een eigen datalaag op te zetten — bij voorkeur in hun eigen cloudomgeving — volledig API-first, afgestemd op de standaarden die Common Ground vraagt. Pas dán voegen we applicaties toe, maar altijd boven op die data laag, nooit eronder. Onze applicaties voor signalering en workflow functioneren dus als losse diensten. Ze hebben geen eigen data, geen geheime datamodellen, geen verborgen tabellen.
De data staat in de omgeving van de gemeente, in een model dat zij beheren en controleren. Wij zijn slechts één van de apps die erop kunnen draaien. Dat betekent ook dat onze applicaties vervangbaar zijn. Niet theoretisch, maar echt. Als medewerker A prettig werkt met applicatie A en medewerker B liever met applicatie B — dan kan dat. Want beide lezen en schrijven naar dezelfde datalaag. Zo hoort Common Ground te werken. Niet als een leverancier-gedreven ecosysteem, maar als een infrastructuur waarin gemeenten eindelijk kunnen kiezen zonder te hoeven migreren.
Het is een verdienmodel
De frustratie die we het vaakst horen — en die ons persoonlijk het meest raakt — is: “We betalen voor toegang tot onze eigen data.” Dat zou anno 2026 ondenkbaar moeten zijn. En toch gebeurt het dagelijks, overal. Een koppeling hier, een exportje daar, een extra module om iets te mogen wat je wettelijk moet kunnen. Je betaalt om te mogen lezen. Je betaalt om te mogen integreren. Je betaalt om te mogen migreren. Het is een verdienmodel. Niet jouw keuze, niet jouw fout — maar wél jouw realiteit.
Begin met één dataset
Daarom pleiten wij voor een andere aanpak. Geen grote transities, geen meerjarenprogramma’s die vastlopen voordat ze begonnen zijn. Begin klein. Begin met één dataset. Eén proces. Eén API-first pilot. Haal één stuk data naar je eigen datalaag, ontsluit die via API’s en laat één applicatie daarop draaien. Binnen enkele weken zie je dat de wereld anders wordt. Je ervaart dat je data los kan bestaan van de applicatie. Dat processen kunnen draaien zonder lock‑in. Dat functionaliteit vervangbaar is. Dat het kan — en dat je het zélf in de hand hebt.
Als jouw applicatie morgen zou verdwijnen, wat kun je dan nog met je data? Als het antwoord “bijna niets” is, dan heb je een probleem ...
Pak nu de regie terug!
Wij willen bestuurders en CIO’s één vraag meegeven: als jouw applicatie morgen zou verdwijnen, wat kun je dan nog met je data? Als het antwoord “bijna niets” is, dan heb je een probleem dat groter is dan techniek. Dan heb je een strategisch probleem. En dat los je niet op met exports of CSV’s.
De weg vooruit is helder: gemeenten moeten de regie terugpakken. Niet morgen, niet over twee jaar, maar nu. Bouw een datalaag die van jou is. Kies voor API-first. Eis dat applicaties geen data opslaan. Laat leveranciers concurreren op functionaliteit, niet op het gijzelen van data. En begin met een pilot die laat zien dat datavrijheid geen theorie is, maar een keuze.
Wij helpen gemeenten hierbij, niet vanuit een verdienmodel op lock‑in, maar vanuit een visie op digitale autonomie. Want Common Ground is geen label. Het is geen marketing. Het is geen export in nieuwe verpakking. Common Ground is datavrijheid. En dat begint bij de moed te erkennen waar je nu staat — en te kiezen om daarvan af te wijken.
Nieuwsgierig?
Wil je meer weten naar aanleiding van dit artikel neem dan contact met Hanco van Tol: